Az Bilim İnsanı Ateist Yapar, Kim Söyledi?
Bugünlerde sosyal medyada sıkça karşılaştığım bir cümle var: “Az bilim insanı ateist yapar.” Bir anda dikkatimi çekti, çünkü bu cümle bana hep yeni bir bakış açısı kazandırmak için fırsat sunuyor gibi geldi. Kim söylüyor bunu? Bir bilim insanı mı? Yoksa bir filozof mu? Her şeyin bir açıklaması vardır, ancak bu açıklamayı yaparken de sıradan bir insan gibi düşünüyorum. Çevremde, üniversite yıllarımda okuduğum kitaplarda, dinle ilgili düşüncelerim hep evrimleşti ve sonunda bu cümleyi buldum.
Ankara’da yaşıyorum, ekonomiyi okudum ve veriyle ilgilenmeyi seviyorum. Veriler hep bana mantıklı bir çerçeve sunar, o yüzden bu cümleyi anlamak için de veri ve gözlemlerime dayanarak bir şeyler yapmak istedim. Hadi gelin, “Az bilim insanı ateist yapar” sözünün kaynağını bulmaya çalışalım ve gerçek bir perspektif kazanalım.
Bu Sözün Kaynağını Aramak
“Az bilim insanı ateist yapar” sözünü ilk duyduğumda aklıma hemen birkaç fikir geldi. Kim bilir, belki de bu sözün altındaki derin anlamı anlamama yardımcı olacak birkaç insana ihtiyaç duyuyordum. Genelde, bilimi ve dini birbirinden ayırmaya çalışan insanlar bu tür cümleler kurar. Ama mesele sadece bilim ve din değil. Bir toplumda dinin etkisini anlamak, insanın bilimsel düşünceye ne kadar yatkın olduğunu çözmekle de bağlantılı. Çünkü bilim insanları genellikle dinî inançlar konusunda daha eleştirel bakarlar.
Çocukluğumda, çevremdeki insanlar, bilimle dinin birbiriyle çatışmadığını söylerdi. Her ne kadar bilimsel bulgular, doğanın işleyişini anlamamıza yardımcı olsa da, dinin de bir tür manevi anlam sağladığına inanırlardı. Hatta çok sevdiğim bir amcam vardı, her akşam namazını kılar, sabahları ise işyerine giderken matematiksel problemleri çözerdi. Yani, o zamanlar ilginç bir şekilde bu ikisinin bir arada var olabileceğine inanıyordum. Ama zamanla, araştırmalarımda bilim insanlarının çoğunun dinle olan ilişkilerini sorguladığını gözlemlemeye başladım.
Bilimsel Perspektiften Bakınca
Verilere dayalı bir bakış açısı, çoğu zaman bu tür felsefi soruları anlamada yardımcı olur. Araştırmalar, bilim insanlarının dini inançlarıyla ilgili eğilimlerini incelemiş. 2009 yılında yapılan bir çalışma, dünya çapında 137 ülkeden 1.500’den fazla bilim insanı üzerinde yapılmış. Sonuçlar oldukça ilginçti. Araştırma, bilim insanlarının yüzde 40’ının ateist olduğunu gösterdi. Bu oran, toplumun geneline oranla oldukça yüksek bir rakam. Ancak, buradaki önemli nokta, bilim insanlarının hepsinin ateist olmadığı gerçeği.
Aslında, bu veriler gösteriyor ki, bir bilim insanının ateist olup olmadığı, sadece bilimle ilişkisiyle değil, aynı zamanda kişisel dünya görüşleriyle de ilgili. Yani, bilim insanı olmak, mutlaka ateist olmayı gerektirmez. Yine de bu veriler, insanların bilimin insanın dini inançlarını sorgulamasına nasıl bir etkisi olduğunu gözler önüne seriyor.
Benim üniversite yıllarımdan bir anıyı hatırlıyorum. Ekonomi derslerimizde hocamız, teorik bir modeli anlatırken “Bu model tamamen mantıklı, ama inanç meselesi başka bir konu” demişti. O an ne demek istediğini anlamamıştım ama zamanla fark ettim ki, çoğu bilim insanı için bilimsel düşünme süreci, kişisel inançlardan bağımsız bir yere oturur. Bir ekonomistin piyasaların nasıl çalıştığını anlaması, ona dini inançlarını sorgulatabilir, ancak her zaman bu şekilde olmuyor.
Toplumdaki Dini Algılar ve Bilimsel Düşünme
Çevremde, özellikle küçük yaşlardan itibaren çok sayıda dindar insan gördüm. Her biri, hayatlarını dini inançlarla şekillendirmişti ve bilimsel düşünceyi de buna paralel bir şekilde anlamaya çalışıyorlardı. Ancak, toplumda dinin etkisi ve bilimin yükselmesiyle birlikte bu iki faktörün zamanla farklı noktalarda kesiştiğini gözlemledim. Örneğin, bazı arkadaşlarım, üniversite yıllarının ilerleyen dönemlerinde bilimsel kitaplar okudukça dini inançlarını sorgulamaya başladılar. Ancak bazıları da, bilimin sunduğu verileri, dini inançlarıyla uyumlu şekilde yorumlamayı tercih etti.
Bir ekonomist olarak, insanların kararlarını neye göre aldığını, nasıl düşündüklerini her zaman merak etmişimdir. Dini inançlar, insan psikolojisi üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Bu yüzden, bir insanın ateist olup olmaması, sadece bilimsel bir perspektiften değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve psikolojik faktörlerle de şekillenir. Yani, “Az bilim insanı ateist yapar” sözünün doğruluğu, aslında tek bir değişkene bağlı değil. Bu, daha çok sosyal yapı ve kişisel deneyimlerin birleşimidir.
Sonuç: Bilim ve Din İlişkisi
“Az bilim insanı ateist yapar” cümlesi, bilim ve dinin etkileşimini basitleştiren bir ifade olabilir, ancak bu durumu çok daha derin bir perspektiften görmek gerekiyor. Bilim insanlarının büyük bir kısmı, bilimsel düşünme tarzını benimsemiş ve çoğu zaman dini inançlarını sorgulamış olabilir. Ancak bu durum, herkesin ateist olduğu anlamına gelmez. Birçok bilim insanı, dini inançlarını da bir şekilde anlamlandırarak, bilimle bir arada yaşayabiliyor.
Sonuçta, “Az bilim insanı ateist yapar” sözü, çok genel bir tespittir ve bilimle dinin ilişkisini açıklarken, her bireyin kişisel hikayesi ve dünya görüşü de göz önünde bulundurulmalıdır. Hem bilimsel veriler hem de insanların yaşam tarzları, bu soruya verilecek yanıtları şekillendirir.